Üç Dev, Bir Dünya! Kim Kimi Yiyecek?

Aziz Dağtekin Yazdı


Üç dev aynı masada! İran, Ukrayna ve Tayvan kimin menüsünde?

Dünya yeniden kuruluyor olabilir mi?

Daha doğrusu, dünya yeniden mi paylaşılıyor?

1945’te Yalta’da üç lider bir araya gelmiş, savaşın ardından dünyanın nasıl şekilleneceğine karar vermişti. Bugün ise, tarihin başka bir sahnesi kuruluyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping...

Üç büyük güç. Üç farklı hesap. Tek bir dünya.

Shenzhen’de gerçekleşmesi gündemde olan üçlü zirve, şimdiden uluslararası siyasetin en önemli tartışmalarından birine dönüştü.

Peki bu yalnızca diplomatik bir buluşma mı?

Yoksa modern zamanların Yalta Konferansı‘nın ilk perdesi mi?

YALTA’NIN HAYALETİ YENİDEN Mİ DOLAŞIYOR?

Yalta’da Churchill, Roosevelt ve Stalin vardı.

Bugün Trump, Putin ve Şi var.

İsimler değişti. Güç dengeleri değişti. Silahlar değişti.

Ama büyük güçlerin dünyaya bakışındaki o eski alışkanlık pek değişmedi:

Güçlü olan masaya oturur. Zayıf olan masanın sonucunu bekler.

1945’te Avrupa’nın geleceği konuşulurken bugün Ukrayna‘nın geleceği, Tayvan‘ın güvenliği ve İran‘daki savaşın sonuçları tartışmaların merkezinde.

Asıl mesele şu:

Üç lider dünyayı daha güvenli hale getirmek için mi buluşacak, yoksa kendi çıkarlarının sınırlarını mı çizecek?

MASADA ÜÇ DEV, MENÜDE ÜÇ ÜLKE!

İran…

Ukrayna…

Tayvan…

Üçü de farklı coğrafyalarda. Üçü de farklı hesapların merkezinde.

Ama hepsinin ortak bir sorunu var. Büyük güçlerin rekabetinde kendi gelecekleri başkalarının kararlarından etkilenebilir.

Washington, Moskova ve Pekin‘in çıkarları bir noktada kesişirse ne olacak?

Ukrayna’nın toprak bütünlüğü hangi pazarlığın konusu haline gelecek?

Tayvan’ın geleceği, ABD ile Çin arasındaki büyük rekabetin bir başlığına mı dönüşecek?

İran’ın kaderi, Washington ve Pekin’in enerji ve güvenlik hesapları arasında mı şekillenecek?

Bunların hiçbiri üzerinde anlaşılmış bir paylaşımın kanıtı değil.

Ama sorulması gereken sorular tam da bunlar.

Çünkü tarih bize gösterdi ki büyük güçler bazen savaşmadan da küçük ülkelerin geleceğini değiştirebilir.

TRUMP’IN HESABI: AMERİKA’YA YENİ BİR DENGE!

Trump için mesele yalnızca diplomasi değil.

Amerika’nın küresel gücünü yeniden tanımlamak.

Çin’in yükselişini kontrol altında tutmak. Rusya’yla ilişkilerde yeni bir denge kurmak. İran savaşının ekonomik ve siyasi maliyetini yönetmek.

Bir yandan da dünyaya şu mesajı vermek:

Amerika hala masanın en güçlü oyuncularından biri.

Ancak Trump’ın önünde kolay bir denklem yok.

Çin ekonomik gücünü büyütüyor. Rusya askeri ve jeopolitik ağırlığını korumaya çalışıyor. Avrupa ise kendi güvenliğinin başkalarının pazarlıklarına bırakılmasından endişe ediyor.

Washington’un her istediğini kabul ettirebildiği eski dünya artık yok.

PUTİN’İN HAYALİ: RUSYA’YI YENİDEN MASANIN BAŞINA OTURTMAK!

Putin’in bu görüşmeden beklentisi de oldukça açık.

Rusya’yı yalnızca bölgesel bir güç değil, küresel düzenin kurucu aktörlerinden biri olarak göstermek.

Ukrayna savaşı Moskova için sadece toprak meselesi değil. Aynı zamanda NATO’nun genişlemesi, Avrupa’nın güvenlik mimarisi ve Rusya’nın uluslararası konumu meselesi.

Putin, Washington ile doğrudan müzakere ederek Avrupa’yı ikinci plana itebilecek bir diplomatik zemin arıyor.

Fakat Ukrayna’nın olmadığı bir Ukrayna pazarlığı ne kadar meşru olabilir?

İşte asıl soru burada!

Bir ülkenin geleceği, o ülkenin temsilcileri olmadan belirlenebilir mi?

Şİ CİNPİNG’İN SESSİZ HESABI: TAYVAN!

Çin açısından mesele çok daha geniş.

Tayvan, Pekin’in kırmızı çizgisi.

ABD’nin Pasifik’teki askeri varlığı, teknoloji rekabeti, yarı iletkenler ve küresel ticaret yolları…

Hepsi aynı büyük satranç tahtasının üzerinde.

Şi Cinping, Amerika ile ilişkilerinde ekonomik ve stratejik avantaj elde etmek istiyor. Ancak Çin’in Rusya ve ABD ile aynı masaya oturması, Pekin’in her konuda uzlaşacağı anlamına gelmiyor.

Çünkü Çin, kendi çıkarlarından taviz vermek için değil, o çıkarları daha güçlü savunmak için masada olmak istiyor.

Peki ABD, Çin’in Tayvan konusundaki beklentilerine ne kadar yaklaşabilir?

Böyle bir pazarlığın bedelini kim öder?

Tayvan halkı mı?

Bölge ülkeleri mi?

Yoksa bütün dünya mı?

İRAN: BÜYÜK GÜÇLERİN EN TEHLİKELİ SINAVI!

İran meselesi ise bütün bu hesapların en hassas noktalarından biri.

ABD ve İsrail’in İran’la savaşı, yalnızca Orta Doğu’yu değil, küresel enerji piyasalarını da sarsıyor.

Hürmüz Boğazı’nın güvenliği, petrol sevkiyatı ve enerji fiyatları artık yalnızca bölgesel meseleler değil.

Çin’in enerji güvenliği de bu denklemden doğrudan etkileniyor. Rusya ise enerji piyasalarındaki dalgalanmalardan farklı ekonomik ve stratejik sonuçlar çıkarabiliyor.

Dolayısıyla İran konusunda üç büyük gücün çıkarları hem kesişebilir hem de çatışabilir.

Ama bir gerçek var:

İran’ın geleceği, yalnızca büyük güçlerin enerji hesaplarından ibaret değildir.

Milyonlarca insanın hayatı, bir ülkenin egemenliği ve bütün bölgenin istikrarı söz konusudur.

Bir ülkenin kaderi, petrol varillerinin ve stratejik haritaların arasına sıkıştırılamaz.

PEKİ AVRUPA NEREDE? TÜRKİYE NEREDE?

İşte asıl dikkat çekici soru!

Dünya yeniden şekillenirken Avrupa kendi güvenliğini ne kadar koruyabilecek?

Ukrayna’nın geleceği konuşulurken Avrupa’nın devre dışı kalması, kıtanın siyasi ağırlığını tartışmaya açmaz mı?

Ya Türkiye?

Türkiye, Avrupa ile Asya arasında sıradan bir geçiş güzergahı değil. Karadeniz’den Doğu Akdeniz’e, Kafkasya’dan Orta Doğu’ya uzanan stratejik bir konuma sahip.

NATO üyesi. Rusya ile ilişkileri var. Çin ile ekonomik ilişkiler yürütüyor. İran’la komşu. Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü savunuyor.

Böyle bir coğrafyada Türkiye’nin yeni dünya düzeninin dışında kalması düşünülemez.

Ancak Türkiye’nin önündeki asıl sınav, bir gücün yanında saf tutmak değil, kendi ulusal çıkarlarını koruyabilecek bağımsız bir strateji geliştirmektir.

Çünkü yeni dünya düzeninde taraf olmayanın değil, kendi ağırlığını ortaya koyamayanın sözü geçmeyecek.

YENİ DÜNYA DÜZENİ Mİ, YENİ PAYLAŞIM DÜZENİ Mİ?

Bugün dünyaya barış, güvenlik, istikrar ve iş birliği vaat ediliyor.

Güzel sözler…

Ama tarihin acı bir gerçeği var.

Büyük güçler çıkarları çatıştığında ilk önce ilkelerini unutabiliyor.

Dün demokrasi deniliyor. Bugün güvenlik.

Dün egemenlik deniliyor. Bugün nüfuz alanı.

Dün uluslararası hukuk deniliyor. Bugün stratejik zorunluluk.

Peki küçük ve orta büyüklükteki devletler ne olacak?

Bir gün Ukrayna, ertesi gün Tayvan, başka bir gün İran…

Bugün onların başına gelenler, yarın başka ülkelerin kapısını çalabilir.

Dünya beş büyük gücün ya da üç devin çıkarlarına göre yönetilecek bir mülk değildir.

Birleşmiş Milletler’in kuruluş felsefesi de zaten bunun tersini söylüyordu.

KİM KİMİ YİYECEK?

Asıl soru bu!

Trump, Putin ve Şi aynı masaya oturursa birbirlerini mi dengeleyecekler, yoksa dünyanın geri kalanına yeni bir denge mi dayatacaklar?

ABD, Çin’in yükselişini durdurabilecek mi?

Rusya, Ukrayna üzerinden istediği güvenlik düzenini kurabilecek mi?

Çin, Tayvan konusunda geri adım atmadan küresel ağırlığını artırabilecek mi?

İran bu büyük hesaplaşmanın neresinde kalacak?

Henüz cevap yok.

Ama dünya artık eski dünya değil.

Yeni bir soğuk savaşın mı, yeni bir güç paylaşımının mı, yoksa daha tehlikeli bir küresel rekabetin mi içine giriyoruz, bunu zaman gösterecek.

Şunu unutmayalım!

Yalta‘da masaya oturanlar savaşı bitirmenin ve yeni düzeni kurmanın hesabını yapıyordu. Bugün Shenzhen‘de kurulması beklenen masa ise savaşların, enerji krizlerinin, nükleer silahların ve küresel rekabetin gölgesinde hazırlanıyor.

Ve tarihin en acı sorusu yine karşımızda:

Dünyayı yönetenler barışı mı paylaşacak, yoksa ülkelerin kaderini mi?

Çünkü bazen haritalar savaş meydanlarında değil, kapalı kapılar ardındaki masalarda değişir.

Ve o masada sandalyesi olmayanların kaderini, başkaları yazmaya kalkar!

Hakkında Aziz Dağtekin

1960 yılında Elazığ'da doğdu. Öğrenimini İstanbulda tamamlayarak gazetecilik mesleğine 1983 yılında başladı. sırasıyla Hergün, Bulvar, Hürriyet ve Türkiye Gazetelerinde muhabirlik ve yazı işleri kadrolarında görev aldı. Basın sektöründen 2006 yılında emekli oldu. Halen idare yeri Adana olan ve Ulusal yayın yapan Netinternet, Ekonet Haber, Eko İntenet Haber sitelerinde Genel Yayın Yönetmenliği ve ekonomi ile alakalı yazı ve yorumlar yazmaktadır. Gazetecilik mesleği yanısara sigortacılık, pazarlama ve finans sektöründe üst düzey yöneticiliklerde bulundu. Sırasıyla İhlas Barter ve Turk Barter'da franchise ve bölge müdürlüğü görevlerinde yer aldı. 2005 yılında Turk Barter'dan ayrılarak Anadolu Barter'ı kurdu. Halen 13'e yakın şubesiyle faaliyet gösteren Anadolu Barter'ın Yönetim Kurulu Başkalığını yürütmektedir. Evli ve 2 çocuk babası olan Gazeteci-Yazar Aziz Dağtekin halen Basın Konseyi üyesi ve Adana'da Kurulu bulunan Çukurova Güreş Vakfı ile Elazığlılar Kültür ve Dayanışma Derneğinin de kurucu üyesidir.

Göz Atmak İster misiniz?

Ehliyetini yenilemeyene 4 bin 712 TL ceza!

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, geçerlilik süresi dolmaya başlayan kimlik kartı ve sürücü belgeleri için vatandaşları …

Bir yanıt yazın