ABD ile İran arasında kalıcı bir barış zemini oluşturmayı amaçlayan anlaşma, İsrail dışında uluslararası kamuoyunun büyük bölümünde olumlu karşılandı. Ancak İsrail’in Lübnan’a yönelik yeni saldırısı, bölgede gerilimi yeniden yükseltti.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA GERİLİM ARTTI

İsrail’in saldırısının ardından İran Ortak Askeri Karargahı, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın gemi geçişlerine kapatılacağını duyurdu. Buna karşılık ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), boğazdaki deniz trafiğinin sürdüğünü ve geçişlerin devam ettiğini açıkladı.

ABD VE İRAN HEYETLERİ İSVİÇRE’DE BİR ARAYA GELDİ

Yaşanan gelişmelerin ardından ABD ve İran temsilcileri, doğrudan görüşmeler gerçekleştirmek üzere İsviçre’de bir araya geldi. Diplomatik kaynaklar, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in de görüşmelerde yer aldığını ve temasların başladığını bildirdi.

TAHRAN’IN ÖNE SÜRDÜĞÜ ŞARTLAR

İran basınında yer alan haberlere göre, Tahran yönetimi Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için iki temel koşul belirledi.

Bunlardan ilki, Lübnan’da yürürlükte bulunan ateşkese tam olarak uyulması. İran’ın ikinci talebi ise ülkenin petrol ihracatının önündeki engellerin kaldırılması ve İran petrolünün uluslararası pazarlara satışına yönelik muafiyetlerin tanınması oldu.

KÜRESEL EKONOMİYE ETKİSİ BÜYÜYOR

Dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler, küresel piyasalar tarafından yakından takip ediliyor. Boğazdaki belirsizlik petrol fiyatlarında yükselişe neden olurken, birçok ülkede akaryakıt maliyetlerinin artmasına yol açıyor. Uzmanlar, krizin uzaması halinde enerji piyasalarında yeni dalgalanmaların yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.

Son aylarda bölgede tansiyonu yükselten krizler, özellikle deniz ticareti ve enerji sevkiyatı açısından kritik bir nokta olan Hürmüz Boğazı üzerinde yoğunlaşmıştı. Bu süreçte zaman zaman askıya alınan geçişler, küresel petrol akışında ciddi endişelere yol açmıştı. Ancak İran’ın son kararıyla birlikte boğazın yeniden ticari geçişlere açılması, piyasalarda rahatlama yarattı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi tarafından yapılan açıklamada, Lübnan’da sağlanan ateşkes anlaşmasının ardından Hürmüz Boğazı’nda tüm ticari gemi trafiğinin yeniden başlatıldığı belirtildi. Açıklamada, İran Limanlar ve Denizcilik Teşkilatı tarafından belirlenen koordineli güzergâhlar üzerinden geçişlerin güvenli şekilde sürdürüleceği ifade edildi. Ancak bu kararın yalnızca ateşkes süresi boyunca geçerli olduğu vurgulandı.

Bu gelişmenin ardından ABD Başkanı Trump, sosyal medya platformu üzerinden yaptığı paylaşımda İran’ın kararını memnuniyetle karşıladığını ve bu adımın küresel ticaret açısından olumlu bir gelişme olduğunu ifade etti. Trump, İran’ın boğazı açma kararının uluslararası deniz taşımacılığı için kritik önem taşıdığını belirtirken, ticaretin yeniden normal akışına dönmesinden dolayı teşekkür mesajı yayımladı.

Trump’ın açıklamasında dikkat çeken bir diğer unsur ise askeri ve diplomatik dengeye ilişkin ifadeleri oldu. ABD’nin bölgedeki askeri varlığına atıfta bulunan Trump, bazı güvenlik önlemlerinin İran ile ilgili süreçler tamamlanana kadar süreceğini belirtti. Bu ifadeler, Washington-Tahran hattında gerilimin tamamen sona ermediğine işaret etti.

Ayrıca Trump, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü NATO hakkında da sert değerlendirmelerde bulundu. NATO’dan yardım konusunda kendisine gelen bir telefon görüşmesini aktaran Trump, ittifakın bazı krizlerde yeterince etkili olmadığını savundu. Açıklamasında, NATO ülkelerinin yalnızca kendi çıkarlarına uygun durumlarda hareket ettiğini öne süren Trump, örgütü “kağıttan kaplan” olarak nitelendirdi. Bu sözler, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, küresel enerji piyasalarında da hızlı etkiler yarattı. Petrol taşımacılığının önemli bir kısmının geçtiği bu stratejik su yolunun tekrar güvenli hale gelmesi, özellikle petrol fiyatlarında dalgalanmayı azaltan bir faktör olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara göre, boğazın açık kalması küresel arz güvenliği açısından kritik bir rahatlama sağladı.

Öte yandan diplomatik kaynaklar, İran’ın bu adımını tamamen iyi niyet göstergesi olarak değil, bölgesel pazarlıkların bir parçası olarak değerlendirdiklerini belirtiyor. Lübnan’daki ateşkesin yanı sıra İran’a ait bazı dondurulmuş varlıkların serbest bırakılacağı yönündeki iddialar da bu kararın arka planında etkili oldu.

Bölgedeki gelişmeler, İran-ABD ilişkilerinin hâlâ kırılgan bir zeminde ilerlediğini gösteriyor. Her ne kadar Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin yeniden başlaması kısa vadede olumlu bir tablo çizse de, uzmanlar uzun vadeli bir istikrar için kapsamlı bir diplomatik anlaşmanın gerekli olduğuna dikkat çekiyor.

Genel olarak değerlendirildiğinde, Trump’ın açıklamaları ve İran’ın aldığı karar, Orta Doğu’daki gerilimin tamamen sona ermediğini ancak kontrollü bir yumuşama sürecine girildiğini ortaya koyuyor. Küresel piyasalar ise bu gelişmeleri yakından izlemeye devam ediyor.

Son haftalarda artan çatışmaların ardından gelen bu karar, özellikle Lübnan’da sağlanan ateşkesin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Arakçi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, İran İslam Cumhuriyeti Limanlar ve Denizcilik Örgütü’nün koordinasyonunda belirlenen güzergâh üzerinden, ateşkes süresince tüm ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verildiğini belirtti. Bu adımın geçici olduğunun altını çizen İranlı yetkili, uygulamanın yalnızca ateşkesin geçerli olduğu süre boyunca yürürlükte kalacağını vurguladı.

Stratejik önemi son derece yüksek olan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin büyük bir bölümünün geçtiği kilit bir deniz yolu olarak biliniyor. Bu nedenle boğazın açık tutulması, küresel enerji arzı ve ticaret akışları açısından hayati bir rol oynuyor. İran’ın bu geçidi yeniden ticari gemilere açmasıyla birlikte, uzun süredir bekleyen tankerler ve yük gemileri hızla rotalarına dönmeye başladı.

Kararın ardından piyasalarda da hızlı bir hareketlilik gözlemlendi. Özellikle petrol fiyatlarında belirgin bir gerileme yaşandı. Daha önce 94 dolar seviyelerine kadar çıkan Brent petrol, Hürmüz’ün açılmasıyla birlikte sert bir düşüş yaşayarak 89 dolar seviyelerine kadar geriledi. Uzmanlar, bu düşüşün temel nedeninin arz endişelerinin azalması olduğunu belirtiyor.

Buna karşılık, küresel belirsizliklerin tamamen ortadan kalkmaması nedeniyle altın fiyatlarında yükseliş görüldü. Güvenli liman olarak kabul edilen altın, yatırımcıların temkinli duruşunu sürdürmesiyle değer kazandı. Ons altın, gelen haberlerin ardından yukarı yönlü hareket ederek kısa sürede yükseliş trendine girdi.

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının arka planında ise yalnızca ateşkes değil, aynı zamanda diplomatik ve ekonomik gelişmeler de bulunuyor. ABD’nin bölgede uyguladığı deniz ablukasına rağmen İran’a ait ticari gemiler ve petrol tankerleri, bugüne kadar sınırlı şekilde faaliyetlerini sürdürebiliyordu. Ancak Tahran yönetimi, ateşkesin somut kazanımlar sağlamadan uzatılmasına temkinli yaklaşıyordu. İran, bu süreçte ABD’nin askeri varlığını artırmasından ve müzakere pozisyonunu güçlendirmesinden endişe duyuyordu.

Bu noktada Lübnan’daki ateşkesin sağlanması ve İran’a ait yaklaşık 20 milyar dolarlık dondurulmuş fonların serbest bırakılacağına dair verilen taahhütler, Tahran’ın tutumunda belirleyici oldu. İran yönetimi, bu gelişmelerin ardından Hürmüz Boğazı’nı ticari geçişlere açma kararı aldı.

Öte yandan, sürecin tamamen sorunsuz ilerlemediği de dikkat çekiyor. Diplomatik kaynaklara göre İran, daha önce planlanan şekilde boğazı günlük 15-17 gemi geçişine açma sözünü hemen yerine getirmedi. Bunun temel nedeninin ise İsrail’in, İran ile ABD arasında varılan ateşkes kapsamında değerlendirilen Lübnan ateşkesini ihlal ettiği yönündeki iddialar olduğu ifade edildi.

Tahran yönetimi, ABD ile yürütülecek yeni müzakere sürecinin de doğrudan Lübnan meselesine bağlı olduğunu açıkça ortaya koydu. İran, bölgedeki gelişmelerin birbirinden bağımsız ele alınamayacağını savunurken, Lübnan’daki durumun yeniden masaya yatırılmasının şart olduğunu belirtiyor.

Genel tabloya bakıldığında, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması kısa vadede küresel ticaret ve enerji piyasaları için rahatlatıcı bir etki yaratsa da, bölgedeki kırılgan dengenin sürdüğü görülüyor. Ateşkesin kalıcılığı ve taraflar arasındaki diplomatik temasların seyri, önümüzdeki dönemde hem piyasalarda hem de jeopolitik dengelerde belirleyici olacak.