Trump, İran’ın sunduğu metni ayrıntılı biçimde incelediğini vurgulayarak, teklifin bazı yönlerinin kendisi açısından kabul edilebilir olmadığını söyledi. Açıklamasında, “Her şeyi dikkatle gözden geçirdim. İran’ın son teklifi benim için uygun değil. Anlaşma yapma niyetinde olduklarını görüyorum ancak ortaya koydukları çerçeve beni tatmin etmiyor. Kabul edemeyeceğim unsurlar içeriyor” ifadelerini kullandı. Bu sözleriyle Trump, diplomatik sürecin tamamen kapanmadığına işaret etse de mevcut teklifin ciddi revizyonlara ihtiyaç duyduğunu ima etti.

ABD Başkanı’nın İran’a yönelik eleştirileri yeni değil. Daha önce yaptığı açıklamalarda da Tahran yönetiminin geçmiş politikalarını hedef alan Trump, İran’ın yeterince sorumluluk üstlenmediğini ve bedel ödemediğini savunmuştu. Sosyal medya üzerinden yaptığı değerlendirmelerde de son 40 yılı aşkın sürece gönderme yaparak, mevcut teklifin bu tarihsel arka plan göz önüne alındığında yetersiz kaldığını dile getirmişti.

İran cephesinden gelen açıklamalar ise teklifin kapsamına dair farklı bir çerçeve sunuyor. Tahran yönetimi, 14 maddelik planın temel amacının çatışmaları sona erdirmek olduğunu ve teklifin nükleer programla ilgili herhangi bir madde içermediğini belirtti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ülkesinin şu aşamada nükleer konular üzerine yeni bir müzakere yürütmediğini açıkça ifade etti. Bu durum, taraflar arasındaki temel anlaşmazlık noktalarından birinin nükleer faaliyetler olduğu yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.

Öte yandan Trump’ın röportajında yalnızca İran meselesi değil, İsrail iç siyasetine dair dikkat çekici mesajlar da yer aldı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında konuşan Trump, devam eden yolsuzluk ve rüşvet davalarına rağmen Netanyahu’ya açık destek verdi. Trump, İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’a çağrıda bulunarak Netanyahu için af talebini yineledi.

Trump, açıklamasında Netanyahu’nun savaş döneminde görev yapan bir lider olduğuna dikkat çekerek, “Cumhurbaşkanınıza söyleyin, Bibi’yi affetsin. O bir savaş zamanı başbakanı. Ben ve Bibi olmasaydık İsrail olmazdı” şeklinde konuştu. Bu sözler, hem ABD-İsrail ilişkilerinin siyasi boyutuna hem de Trump’ın Netanyahu ile olan yakın ilişkisine işaret etti.

Gelişmeler, Orta Doğu’daki diplomatik dengelerin hassasiyetini bir kez daha gözler önüne seriyor. İran’ın çatışmaları sonlandırmaya odaklandığını belirttiği teklif ile ABD’nin daha geniş kapsamlı beklentileri arasındaki fark, taraflar arasında henüz ortak bir zemin bulunamadığını gösteriyor. Özellikle nükleer faaliyetlerin müzakere dışında tutulması, Washington açısından önemli bir eksiklik olarak değerlendiriliyor.

Trump’ın açıklamaları, ABD’nin İran politikasında sert tutumun devam edebileceğine işaret ederken, diplomatik kapının tamamen kapanmadığını da ortaya koyuyor. Ancak mevcut şartlarda tarafların anlaşmaya varabilmesi için teklifin kapsamı ve içeriği üzerinde ciddi değişiklikler yapılması gerektiği anlaşılıyor.

Bölgedeki gelişmeler yalnızca ABD ve İran’ı değil, aynı zamanda İsrail başta olmak üzere birçok ülkeyi doğrudan etkiliyor. Trump’ın aynı röportajda hem İran teklifine mesafeli yaklaşması hem de Netanyahu’ya güçlü destek vermesi, Washington’un bölgedeki stratejik önceliklerini yeniden gündeme taşıdı.

Önümüzdeki süreçte İran’ın teklifinde değişikliğe gidip gitmeyeceği ve ABD’nin nasıl bir karşı adım atacağı merak konusu olmaya devam ediyor. Diplomatik temasların sürmesi halinde, tarafların daha kapsamlı ve karşılıklı beklentleri karşılayan bir anlaşma zemini araması bekleniyor.

Haftanın ilk gününde uluslararası ajanslara yansıyan haberlerde, Batı medyasına dayandırılan ateşkes iddiaları kısa süreli bir iyimserlik yaratmıştı. Pakistan’ın girişimiyle hazırlanan planın, taraflar arasında çatışmaları durdurabileceği düşünülüyordu. Ancak İran’dan gelen resmi yanıt, bu beklentileri boşa çıkardı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi tarafından yapılan açıklamada, ABD’nin sunduğu şartların kabul edilemez olduğu ifade edildi. Bekayi, ABD’nin daha önce gündeme getirdiği kapsamlı taleplerin “aşırı” bulunduğunu ve bu nedenle planın reddedildiğini belirtti. Ayrıca İran’ın kendi taleplerini net bir şekilde ortaya koyduğunu ve bu duruşun bir geri adım değil, aksine güçlü bir pozisyonun göstergesi olduğunu söyledi.

Bekayi, basın toplantısında yaptığı değerlendirmede, İran’ın çözüm arayışına açık olduğunu ancak bunun ülkenin çıkarlarını zedelemeyecek bir çerçevede olması gerektiğini vurguladı. İran’ın hazırladığı karşı önerilerin ilerleyen süreçte açıklanacağı da ifade edildi. Bununla birlikte, ABD’den yeni bir çatışmanın önüne geçilmesi için ek güvence talep edildiği belirtildi.

Pakistan’ın sunduğu plan iki aşamadan oluşuyordu. İlk aşamada tarafların derhal ateşkes ilan etmesi, ikinci aşamada ise kapsamlı bir anlaşmaya varılması öngörülüyordu. Nihai anlaşma kapsamında İran’ın nükleer silah programından vazgeçmesi, buna karşılık olarak yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması gibi maddeler yer alıyordu. Ayrıca planın kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması da hedefleniyordu.

Planın pazartesi günü kabul edilmesi ve hemen ardından ateşkes ilan edilmesi beklenirken, İran’ın ret kararı süreci sekteye uğrattı. Böylece bölgede tansiyonun düşürülmesine yönelik diplomatik çabalar şimdilik sonuçsuz kaldı.

Gelişmelerin ardından gözler yeniden ABD yönetimine çevrildi. ABD Başkanı Donald Trump daha önce İran’a anlaşma için belirli bir süre tanımıştı. Bu sürenin 8 Nisan’a kadar uzatıldığı açıklanırken, Trump’ın özellikle Hürmüz Boğazı’nın açılması konusunda sert uyarılarda bulunduğu biliniyor. ABD yönetiminin, İran’ın tutumuna nasıl karşılık vereceği merak konusu olmaya devam ediyor.

Öte yandan, sahadaki askeri gelişmeler de dikkat çekiyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu, 3 Nisan tarihinde ülkenin orta kesimlerinde bir ABD savaş uçağının hava savunma sistemleriyle düşürüldüğünü duyurdu. İran basınında yer alan haberlerde, uçağın pilotlarından birinin esir alınmış olabileceği öne sürüldü.

ABD’li yetkililer ise uçağın düştüğünü doğruladı ancak mürettebatın durumu hakkında farklı bilgiler paylaştı. Yapılan açıklamalarda, personelden birinin kurtarıldığı, diğer kişi için ise arama kurtarma çalışmalarının sürdüğü ifade edildi. Ayrıca bazı kaynaklar, Hürmüz Boğazı yakınlarında ikinci bir ABD savaş uçağının daha düşmüş olabileceğini bildirdi. Bu olayın ardından bölgede askeri hareketliliğin arttığı gözlemlendi.

Son olarak, ABD Başkanı Trump yaptığı açıklamada, düşürülen F-15E tipi savaş uçağındaki ikinci pilotun da kurtarıldığını duyurdu. Bu açıklama, olayın ardından gelen çelişkili bilgileri bir ölçüde netleştirse de sahadaki gerilimin devam ettiğini gösteriyor.

Tüm bu gelişmeler ışığında, İran’ın ateşkes teklifini reddetmesi Orta Doğu’daki krizin kısa vadede çözülmesinin zor olduğunu ortaya koyuyor. Diplomatik temasların sürmesi beklenirken, tarafların nasıl bir yol izleyeceği ve yeni bir müzakere sürecinin başlayıp başlamayacağı belirsizliğini koruyor.

France 24 kanalına konuşan İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Takht-Ravanchi, Tahran yönetiminin Avrupa ülkelerine açık mesaj verdiğini söyledi. İranlı yetkili, Avrupa devletlerinin İran’a yönelik saldırılara dahil olmamaları gerektiğini vurguladı.

Takht-Ravanchi, “Herhangi bir ülke İran’a karşı yürütülen saldırıda Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail ile birlikte hareket ederse, İran’ın karşılık vereceği meşru hedeflerden biri haline gelir” ifadelerini kullandı.

“ABD’ye güvenmiyoruz”

İranlı diplomat, Tahran yönetiminin ABD ile yürüttüğü diplomatik görüşmelerin başlangıçta olumlu ilerlediğini belirtti. Özellikle Geneva’da yapılan son tur müzakerelerin yapıcı bir atmosferde geçtiğini ifade etti.

Ancak Takht-Ravanchi, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılar başlattığını iddia ederek Washington yönetimine sert eleştiriler yöneltti. ABD’ye güvenmediklerini dile getiren İranlı yetkili, bu adımın yalnızca İran’a değil diplomatik sürece de zarar verdiğini söyledi.

“Savaşı başlatan taraf biz değiliz”

İran’ın mevcut durumda kendisini savunduğunu söyleyen Takht-Ravanchi, yaşanan çatışmanın İran tarafından başlatılmadığını savundu. İranlı yetkili, savaşın ülkesine dayatıldığını ve İran’ın halkını korumak için gerekli adımları atmaya devam edeceğini dile getirdi.

Takht-Ravanchi ayrıca bölgedeki güvenlik durumuna da değinerek, Central Intelligence Agency ve Mossad tarafından Irak’taki bazı Kürt grupların silahlandırıldığına dair raporlar bulunduğunu söyledi. Bu kapsamda Irak’ta belirli hedeflere yönelik saldırıların gerçekleştirildiğini de doğruladı.

İranlı yetkili, egemenliklerinin tehdit edilmesi durumunda gerekli askeri adımların atılabileceğini belirterek, ülkesinin güvenliğini korumakta kararlı olduklarını ifade etti.