İran’ın Bloke Edilen Varlıkları İçin 12 Milyar Dolarlık Taahhüt

İran devlet televizyonunda paylaşılan bilgilere göre, mutabakat taslağında ABD’nin İran’a ait yurt dışında bloke edilmiş mali kaynakların bir bölümünün serbest bırakılmasına yönelik taahhüt verdiği belirtiliyor.

Taslağa göre Washington yönetimi, İran’ın erişimi kısıtlanan varlıklarının yaklaşık 12 milyar dolarlık kısmına 60 gün içerisinde ulaşabilmesini sağlayacak adımlar atmayı değerlendirecek. Bu maddenin, taraflar arasındaki ekonomik gerilimin azaltılmasına yönelik önemli başlıklardan biri olduğu ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı İçin Yeni Düzenleme İddiası

Mutabakat taslağında en dikkat çeken maddelerden biri ise dünya enerji ticaretinin en kritik noktalarından biri olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler oldu.

İddialara göre İran, boğazdan geçiş yapacak gemilerin statüsünü ve niteliğini değerlendirme konusunda geniş yetkilere sahip olacak. Taslak metinde, İran tarafından tehdit olarak değerlendirilen yükleri taşıyan ya da nihai işletmecisinin İran karşıtı olduğu düşünülen gemilerin ticari gemi statüsünde kabul edilmeyebileceği belirtiliyor.

Bu kapsamda söz konusu gemilerin belirlenen deniz koridorlarından geçişine izin verilmemesi de gündeme gelebilecek düzenlemeler arasında yer alıyor.

Küresel Enerji ve Ticaret Açısından Kritik Öneme Sahip

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. Bu nedenle boğazdaki geçiş kurallarında yaşanabilecek herhangi bir değişiklik, yalnızca bölgesel dengeleri değil küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip bulunuyor.

Uzmanlar, söz konusu düzenlemelerin hayata geçirilmesi halinde uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji güvenliği açısından yeni tartışmaların ortaya çıkabileceğine dikkat çekiyor.

Taslak Metin Henüz Resmiyet Kazanmadı

İran medyasında yer alan bilgilere göre, kamuoyuna yansıyan metin henüz resmi bir anlaşma niteliği taşımıyor. Taslağın İranlı yetkililer tarafından değerlendirme sürecinde olduğu ve nihai kararın verilmediği belirtiliyor.

Bu nedenle söz konusu maddelerin anlaşmanın son halinde yer alıp almayacağı konusunda kesin bir durum bulunmuyor. Taraflardan da şu ana kadar mutabakatın içeriğine ilişkin resmi ve bağlayıcı bir açıklama yapılmış değil.

Buna rağmen ortaya çıkan taslak metin, İran-ABD ilişkilerinde yeni bir diplomatik sürecin şekillenebileceğine dair değerlendirmeleri beraberinde getirdi.

İran devlet televizyonu, Hamaney’in sabah saatlerinde düzenlenen ABD-İsrail saldırısında yaşamını yitirdiğini duyurdu. Bu gelişmenin ardından Ayetullahlardan oluşan Meclis-i Hobregan üyeleri, yeni Veliyy-i Fakih’i belirlemek için Tahran’da toplandı.

Geçici liderlik konseyinde Arafi, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Yargı Erki Başkanı Gulamhüseyn Muhsini Ejei ile birlikte ülkenin hayati kararlarını yönetecek. Üçlü konseyde Arafi bir numaralı isim olarak görev yapacak ve yeni lider seçilene kadar yetkilerini yürütecek.

1959 yılında Yezd’in Maybod şehrinde doğan Arafi, dini çevrelerde yetişmiş, Kum’daki Şii havzasında eğitim almış ve fıkıh-usul gibi klasik İslami ilimlerde derinleşmiş bir isim. Babası Muhammed İbrahim Arafi, Ruhullah Humeyni’nin yakın arkadaşıydı ve Alireza Arafi’nin dini eğitime yönelmesinde etkili oldu.

Arafi, uzun yıllar boyunca öğretim, vaizlik ve idari görevlerde bulundu. Hamaney’e yakınlığıyla bilinen Arafi, Uzmanlar Meclisi Başkan Yardımcılığı ve Koruyucular Konseyi üyeliği görevlerini yürütüyor. Aynı zamanda İran’daki ilahiyat eğitim sisteminin başında yer alıyor.

Reformist ve kurumsal bir yapıya sahip olan Arafi, geleneksel dini otoriteye bağlı kalmakla birlikte eğitim ve kurumsal reformlarda etkin rol oynuyor. Anayasa’nın 111. maddesi gereği, liderin ölümü durumunda geçici konsey en kısa sürede atanmalı ve ülkenin yönetim yetkilerini devralmalı.

Yeni Veliyy-i Fakih’in seçilmesi için Meclis-i Hobregan üyeleri Tahran’da toplantılar düzenleyecek. Lider belirlenene kadar, Arafi, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ve Yargı Erki Başkanı Ejei, anayasal yetkileri birlikte kullanacak.

İran ile ABD arasında karşılıklı hamlelerin yoğunlaştığı bir dönemde, iki ülke heyetleri Umman’da bir görüşme gerçekleştirdi. Ancak temaslardan somut bir sonuç çıkmadı. Bu süreçte yayımlanan TIME kapağı, özellikle geçmişte benzer kapaklardan sonra Saddam Hüseyin ve Muammer Kaddafi’nin iktidardan düşmesi nedeniyle dikkat çekti.

Kapakta, Ayetullah Ali Hamaney izleyiciye sırtı dönük, yüzü belirsizleştirilmiş bir figür olarak resmedildi. Kübalı çizer Edel Rodriguez imzalı illüstrasyonda kırmızı ve koyu renk tonları öne çıkarken, çalışmanın İran genelinde yükselen toplumsal gerilim ve protestolara gönderme yaptığı yorumları yapıldı.

TIME, 2003 yılında ABD’nin Irak işgali öncesinde Saddam Hüseyin’i “Saddam’dan Sonra Hayat” başlığıyla kapağına taşımış, 2011’de ise Libya lideri Muammer Kaddafi’yi yarı silinmiş bir portreyle “Kaddafi’den Sonra Dünya” ifadesiyle işlemişti. Her iki lider de bu kapakların ardından kısa süre içinde iktidardan düşmüş ve hayatlarını kaybetmişti.

Sağlık İddiaları Gündemde

Öte yandan TGRT Haber’de konuşan Altınbaş Üniversitesi Öğretim Üyesi Eray Güçlüer, Hamaney’in sağlık durumuna ilişkin dikkat çekici iddialar ortaya attı. Güçlüer, Hamaney’in prostat kanseri olduğunu öne sürerken, geçtiğimiz günlerde yayımlanan Humeyni’nin mezarını ziyaret ettiği görüntülerin gerçeği yansıtmadığını iddia etti.

Hamaney’in bir süredir kamuoyunda görünmemesine dikkat çeken Güçlüer, iki olasılıktan söz ederek “Hamaney saklanıyor olabilir ya da hem hasta hem de gizleniyor olabilir” dedi. “Hamaney ölmüş olabilir mi?” sorusuna ise bunun düşük bir ihtimal olduğunu, böyle bir durumun ABD istihbaratı tarafından sızdırılacağını ifade etti.

Devlet Televizyonundan Mesaj

İran devlet televizyonu, Ayetullah Ali Hamaney’in devrimin 47’nci yıl dönümü dolayısıyla halka mesaj gönderdiğini duyurdu. Hamaney mesajında, yabancı güçlerin devrim öncesi koşulları yeniden oluşturmak istediğini savunarak, ulusal gücün askeri araçlardan ziyade halkın iradesi ve direnişiyle mümkün olduğunu vurguladı.

Hamaney, “Düşmanı umutsuzluğa sürüklemek gerekir. Aksi halde bir millet sürekli baskı altında kalır” ifadelerini kullandı.