28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik geniş çaplı hava operasyonlarıyla başlayan çatışmalar bir ayı geride bırakırken, bölgede tansiyon yüksek seyretmeye devam ediyor. Bu süreçte karşılıklı saldırılar sürerken, Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin aksaması ve petrol fiyatlarındaki yükseliş küresel etkiler yarattı.

4’lü Dışişleri Bakanları Toplantısı

Diplomatik çözüm arayışları kapsamında düzenlenen toplantıya Türkiye’nin yanı sıra Suudi Arabistan ve Mısır da katıldı. İki gün sürecek görüşmelerde, bölgesel gerilimin düşürülmesi, ateşkes ihtimali ve taraflar arasında doğrudan diyalog kurulması ele alınıyor.

Toplantıya ayrıca Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ve Mısır Dışişleri Bakanı Badr Abdelatty da katıldı.

15 Maddelik Barış Teklifi

Bölgedeki çatışmaların daha geniş bir alana yayılmasını önlemek amacıyla Pakistan, arabuluculuk rolünü güçlendirdi. Bu kapsamda ABD’nin İran’a ilettiği; nükleer programın sınırlandırılması, füze kapasitesinin kısıtlanması ve bölgedeki vekil unsurlara desteğin kesilmesini içeren 15 maddelik teklif Tahran’a iletildi.

Şahbaz Şerif’in, Mesud Pezeşkiyan ile yaptığı görüşmede de diplomatik çabalar ele alınırken, İran’ın arabuluculuk girişimlerine olumlu yaklaştığı ifade edildi.

Hürmüz Boğazı İçin Konsorsiyum İhtimali

Diplomatik kaynaklara göre, Türkiye, Mısır ve Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı üzerinden enerji akışını güvence altına almak amacıyla bir konsorsiyum kurabileceği de gündemde. Bu girişimin, gemi trafiğinin güvenliğini sağlayarak gerilimi azaltabilecek bir adım olabileceği değerlendiriliyor.

Türkiye’nin Aktif Diplomasi Trafiği

Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Türkiye, savaşın başından bu yana ateşkes ve diplomasi çağrılarını sürdürüyor. Erdoğan, çatışmaların büyümeden durdurulması gerektiğini vurgularken, Türkiye’nin barış sürecine katkı sunmaya hazır olduğunu ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın; ABD, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile yaptığı görüşmelerde de diplomasi ve müzakere vurgusu öne çıktı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Türkiye’nin tüm taraflarla temas halinde olduğunu belirterek, bölgesel istikrarın korunmasının önemine dikkat çekti.

 Barış İçin Kritik Süreç

Savaşın 30. gününe girilirken sahada çatışmalar sürse de diplomatik kanalların açık kalması umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Türkiye’nin daha önce farklı krizlerde üstlendiği arabuluculuk rolü, bu süreçte de dikkat çekiyor.

Uzmanlara göre, Pakistan öncülüğünde yürütülen bu çok taraflı görüşmeler, ateşkesin sağlanması açısından kritik bir fırsat olabilir. Artan insani ve ekonomik maliyetler, tarafları diplomasiye yönelten en önemli etkenler arasında gösteriliyor.

Bölgede çatışmaların 12’nci gününe girilirken, ABD ve İsrail hava kuvvetlerinin İran’daki çok sayıda hedefe saldırı düzenlediği bildirildi. İran ise Körfez’deki ABD üsleri ve İsrail’e yönelik karşı saldırılarla yanıt verdi. Karşılıklı saldırılar nedeniyle bölgede gerilim giderek tırmanıyor.

REJİM DEĞİŞİKLİĞİ TARTIŞMALARI

Savaşın etkileri sürerken İran’ın dini lideri Ali Khamenei’nin saldırılarda hayatını kaybettiği iddialarının ardından ülkedeki siyasi gelecek de tartışma konusu oldu. Yeni liderin kim olacağı konuşulurken, Batı’da İran’da olası bir rejim değişikliği senaryosu da gündemde yer alıyor.

PEHLEVİ’DEN PROTESTO ÇAĞRISI

İran’daki monarşi yanlısı çevrelerin desteklediği isimlerden biri olan Reza Pahlavi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada İran halkına çağrıda bulundu. Pehlevi, ülkedeki protestoların sürmesi gerektiğini savunarak şu ifadeleri kullandı:

“Artık son mücadelemizin belirleyici aşamasındayız. Temel ihtiyaçlarınızı karşılayın, güvenliğiniz için sokaklardan çekilip evlerinizde kalın. Grevleri sürdürün, işe gitmeyin. Birliğinizi göstermek için geceleri slogan atmaya devam edin.”

Pehlevi ayrıca İran ordusu ve güvenlik güçlerine de çağrı yaparak halkın yanında yer almaları gerektiğini söyledi.

NETANYAHU İLE YAKIN İLİŞKİ

Reza Pahlavi’nin İsrail ile ilişkileri de zaman zaman gündeme geliyor. Pahlavi, 2023 yılında İsrail’i ziyaret ederek İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile bir araya gelmişti. Ziyaret sırasında Kudüs’teki Western Wall’u da ziyaret eden Pahlavi’nin dini liderlerle birlikte dua ettiği görüntüler paylaşılmıştı.

RIZA PEHLEVİ KİMDİR?

1960 doğumlu olan Reza Pahlavi, İran’ın son Şahı Mohammad Reza Pahlavi’nin en büyük oğludur. 1979’da gerçekleşen Iranian Revolution sırasında ABD’de pilotluk eğitimi alıyordu.

Devrimin ardından ailesiyle birlikte İran’dan ayrılan Pahlavi, babasının 1980’deki ölümünden sonra sürgündeki Pehlevi Hanedanı’nın lideri olarak ilan edildi. Uzun yıllardır İran’da siyasi değişim çağrıları yapan Pahlavi, 2014 yılında Farsça yayın yapan bir medya platformu da kurdu.

Orta Doğu’da Savaş Tırmanıyor

Bölgede uzun süredir beklenen çatışmanın başlamasıyla birlikte ABD ve İsrail’in İran’a yönelik kapsamlı bir saldırı düzenlediği bildirildi. Saldırılarda İran’ın dini lideri Ali Hamaney ile çok sayıda üst düzey ismin hayatını kaybettiği iddia edildi.

İran ise saldırılara karşılık vererek, uzun yıllardır geliştirdiği füze sistemleriyle İsrail’i ve Körfez bölgesindeki bazı ABD üslerini hedef aldı. Bu gelişmeler, bölgedeki tansiyonu daha da yükseltti.

“İran Türkiye’yi Hedef Alır mı?” Sorusu

İran’ın ABD üslerine yönelik saldırılarının ardından kamuoyunda “Türkiye hedef olur mu?” sorusu gündeme geldi. Bu soruya yanıt veren Hakan Fidan, İran özelinden bağımsız olarak Türkiye’nin kendi güvenliğini sağlama kapasitesine sahip olduğunu vurguladı.

Fidan, “Türkiye kendini her zaman korur. Bunun için gerekli iradeye de yeteneğe de sahibiz.” ifadelerini kullandı.

Savaşın Olası Seyri

Fidan açıklamasında, savaşın nasıl sona erebileceğine ilişkin değerlendirmelerde de bulundu. Tarafların yeniden müzakere masasına dönüp dönemeyeceğinin belirsiz olduğunu belirten Bakan Fidan, çatışmanın en erken İran’ın temel askeri kapasitesinin etkisiz hale getirilmesiyle, en geç ise bir rejim değişikliğiyle sonuçlanabileceğini ifade etti.

İran’ın geniş bir coğrafyaya sahip olduğunu hatırlatan Fidan; füze sistemleri, radar ağları, hava savunma unsurları, elektronik harp kapasitesi ve deniz kuvvetlerinin ülke geneline yayılmış durumda olduğunu söyledi. Bu nedenle askeri operasyonların belirli bir süre ve kapsam gerektireceğini dile getirdi.

İran’daki Türk Vatandaşları

Dışişleri Bakanı, İran’da çifte vatandaşlar dahil yaklaşık 20 bin Türk vatandaşının bulunduğunu açıkladı. Türkiye ile İran arasındaki üç sınır kapısından hem Türk vatandaşlarının hem de üçüncü ülke vatandaşlarının sorunsuz geçiş yapabildiğini belirtti.

Göç Dalgası İhtimali

Olası bir göç hareketine ilişkin soruya da yanıt veren Fidan, gerekli planlama ve imkanların hazır olduğunu söyledi. Ancak şu an için İran yönetiminin kendi vatandaşlarının sınırdan çıkışına izin vermediğini, bu nedenle Türkiye’ye yönelik bir geçiş yaşanmadığını aktardı. İran halkının önceki çatışmalarda da belirli bir süre bekleme eğilimi gösterdiğini hatırlattı.