Küresel Etkiler: Enerji ve Tedarik Zinciri Baskı Altında

İran’ın, ABD ve İsrail ile yaşanan gerilimin ardından Körfez’deki Amerikan üslerine yönelik saldırılar gerçekleştirmesi ve aynı süreçte Hürmüz Boğazı’nı kapatma hamlesi, dünya genelinde ekonomik dalgalanmalara yol açtı. Bu gelişmelerin etkisiyle özellikle Brent petrol fiyatlarında hızlı bir yükseliş gözlendi.

Enerji arzındaki aksaklıklar kısa sürede küresel çapta hissedildi. Birçok ülkede akaryakıt fiyatları art arda zamlanırken, lojistik ve sevkiyat süreçlerinde ciddi gecikmeler yaşanmaya başladı.

Yakıt Krizi ve Gıda Güvenliği Riski

Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim yalnızca enerji piyasasını değil, aynı zamanda tarım sektörünü de etkiledi. Bölgedeki sevkiyat sorunları nedeniyle gübre tedarik zincirinde aksamalar meydana geldi. FAO, bu gelişmelerin küresel gıda güvenliği açısından “sistematik bir şok” yaratabileceği uyarısında bulundu.

ABD’den NATO’ya Çağrı

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için NATO ülkelerine çağrıda bulundu. Ancak bu çağrıya rağmen somut bir uluslararası müdahale henüz gerçekleşmedi.

Trump ayrıca, enerji akışının engellenmesi durumunda İran’ın petrol altyapısına yönelik yeni saldırıların gündeme gelebileceğini belirterek sert bir uyarıda bulundu.

İran’ın Tutumu: “Sadece Düşmanlara Kapalı”

İranlı yetkililer ise Boğaz’ın tamamen kapatılmadığını, yalnızca ABD ve İsrail ile bağlantılı gemilere yönelik kısıtlama uygulandığını ifade etti. Yasaklı gemilerin geçiş girişiminde bulunması halinde askeri müdahale yapılacağı da vurgulandı.

Yeni Düzenleme: Geçiş Ücretleri Geliyor

Son gelişmeye göre İran Parlamentosu, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alınmasını öngören yasa teklifini kabul etti. Bu kararın, uluslararası deniz ticareti ve enerji maliyetleri üzerinde ek baskı oluşturması bekleniyor.

Savaşın üçüncü haftasına girilirken, Körfez ülkelerinin petrol ihracatında dramatik bir düşüş yaşandı. Günlük yaklaşık 25,1 milyon varil seviyesinde olan ihracat, 9,7 milyon varile kadar geriledi. Bu da yaklaşık 15 milyon varillik bir arz kaybı anlamına geliyor. Uzmanlara göre bu kesinti, modern dönemin en büyük petrol arz daralmalarından biri olarak değerlendiriliyor.

Bölge, günlük yaklaşık 30 milyon varillik üretimiyle dünya petrol arzının üçte birini karşılıyor. Aynı zamanda küresel petrol ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı, yaşanan gerilim nedeniyle fiilen işlevini kaybetmiş durumda. Deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık dörtte biri bu kritik geçitten sağlanıyordu.

Özellikle Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) sevkiyatlarında ciddi aksaklıklar yaşanırken, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak gibi ülkelerin petrol ihracatı da büyük darbe aldı. LNG ihracatında dünya çapında önemli paya sahip olan Katar’ın sevkiyatlarının neredeyse tamamen durduğu belirtiliyor.

Enerji piyasalarındaki bu daralma, fiyatları da hızla yukarı çekti. Petrol fiyatları kısa sürede varil başına 100 doların üzerine çıkarken, Uluslararası Enerji Ajansı’na üye ülkeler piyasayı dengelemek amacıyla 400 milyon varillik acil stok kullanımı konusunda anlaşmaya vardı. Ancak uzmanlar, bu müdahalenin fiyatları düşürmekten çok artış hızını yavaşlatabileceğini ifade ediyor.

Ekonomik açıdan bakıldığında, Körfez ülkelerinin günlük toplam kaybının 2 milyar doların üzerine çıktığı tahmin ediliyor. Suudi Arabistan’ın günlük zararı 1 milyar dolara yaklaşırken, Birleşik Arap Emirlikleri’nde bu rakam yaklaşık 350 milyon dolar seviyesinde hesaplanıyor. Katar’ın günlük kaybı 300 milyon dolar civarındayken, Kuveyt’in zararı 200 milyon doları buluyor. Umman ve Bahreyn gibi ülkelerde de enerji gelirlerine dayalı ekonomiler ciddi baskı altında.

Irak ise krizden en fazla etkilenen ülkeler arasında öne çıkıyor. Petrol ihracatının büyük bölümünü Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiren ülkenin üretimi günlük 4,2 milyon varilden 1,2 milyon varile kadar düştü. Bu durum, Irak ekonomisinde günlük yaklaşık 300 milyon dolarlık kayba yol açtı.

Bazı ülkeler, kayıpları azaltmak için alternatif ihracat yollarına yöneliyor. Suudi Arabistan doğu-batı boru hattını kullanırken, Birleşik Arap Emirlikleri Abu Dabi-Füceyre hattına ağırlık veriyor. Irak ise Kerkük-Ceyhan hattını devreye almaya çalışıyor. Ancak bu alternatiflerin mevcut kayıpları tamamen telafi etmesi zor görünüyor.

Tüm bu gelişmeler, yalnızca bölge ekonomilerini değil, enerjiye bağımlı küresel ekonomileri de doğrudan etkiliyor. Özellikle Asya ülkeleri, Körfez’den gelen petrol ve gaz arzındaki düşüş nedeniyle risk altında bulunuyor.