İran basınında yer alan haberlere göre, Tahran yönetimi, bölgede yaşanan son çatışmalar nedeniyle planlanan teknik görüşmelere katılmama kararı aldı. Konuya yakın kaynakların Wall Street Journal gazetesine verdiği bilgilere göre, İsviçre’de devam etmesi beklenen müzakere süreci güvenlik gerekçesiyle durduruldu.

İran devlet televizyonuna konuşan yetkililer de pazar günü gerçekleştirilmesi planlanan toplantının iptal edildiğini doğruladı. Tarafların yeni görüşme takvimine ilişkin ise henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

ABD’den Hürmüz Boğazı Mesajı

ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndaki uluslararası deniz taşımacılığının güvenliğinin korunmasının önemini vurgulamayı sürdürüyor. Haberlere göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın haziran ayında imzaladığı mutabakat zaptında İran’ın boğazı ticari gemilerin geçişine açık tutma yükümlülüğüne dikkat çekildi.

ABD’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Mike Waltz da yaptığı açıklamada, İran’ın uluslararası deniz trafiğini tehdit etmesi halinde Washington’un İran’ın askeri hedeflerine yönelik operasyonlarını sürdüreceğini ifade etti.

Wall Street Journal: Görüşmeler Belirsiz Süreyle Ertelendi

Wall Street Journal’ın haberinde, ABD ile İran arasında gelecek hafta İsviçre’de yapılması planlanan yeni müzakere turunun süresiz olarak ertelendiği öne sürüldü. Haberde, ABD’nin İran’a yönelik saldırıları ile İran’ın buna karşılık bölgedeki ABD üslerini hedef almasının diplomatik süreci çıkmaza sürüklediği belirtildi.

İddiaya göre taraflar, yeni görüşmelerin ne zaman başlayacağı konusunda henüz ortak bir takvim oluşturmadı.

Bölgesel Gelişmeler Süreci Etkiledi

Diplomatik sürecin durmasının, ABD arabuluculuğunda Lübnan ile İsrail arasında imzalanan çerçeve anlaşmasının ardından yaşanması dikkat çekti. Anlaşmanın, İsrail’in kontrolündeki bazı bölgelerin kademeli olarak Lübnan Silahlı Kuvvetleri’ne devredilmesini öngördüğü ifade edilirken, uluslararası değerlendirmelerde bu gelişmenin Washington ile Tahran arasındaki dengeleri etkileyebileceği yorumları yapıldı.

Karşılıklı Saldırılar Tansiyonu Yükseltti

Son günlerde iki ülke arasında askeri gerilim de yeniden tırmandı. ABD ordusu, İran’ın Hürmüz Boğazı yakınlarında seyreden bir tankere insansız hava aracıyla saldırı düzenlediğini açıklayarak buna karşılık İran’daki bazı askeri hedefleri vurduğunu duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump da İran’ın ateşkesi ihlal ettiğini savunarak, gerekmesi halinde askeri operasyonların genişletilebileceği yönünde açıklamalarda bulundu.

İran ise ABD’nin saldırılarına misilleme olarak Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerinin füze ve insansız hava araçlarıyla hedef alındığını açıkladı. İran Devrim Muhafızları Ordusu, Washington’un ateşkesi ihlal ettiğini öne sürerek mevcut diplomatik sürecin tamamen durdurulacağı uyarısında bulundu.

Trump’ın açıklamasında, yaklaşık 275 metre uzunluğunda olduğu belirtilen ve “TOUSKA” isimli olduğu ifade edilen kargo gemisinin, ABD’nin bölgede sürdürdüğü deniz ablukasını ihlal etmeye çalıştığı öne sürüldü. Eski başkan, geminin ABD Donanması’na ait USS Spruance tarafından Umman Körfezi açıklarında tespit edildiğini ve uyarı yapılmasına rağmen rotasını değiştirmediğini iddia etti.

Açıklamaya göre ABD güçleri, gemiye dur ihtarında bulundu ancak İranlı mürettebatın bu uyarıya uymadığı belirtildi. Bunun üzerine ABD Donanması’nın geminin makine dairesine müdahale ederek gemiyi hareketsiz hale getirdiği ve kontrolü ele geçirdiği ifade edildi. Trump, operasyon sonucunda geminin “yerinde durdurulduğunu” ve ABD Deniz Piyadeleri’nin gemide kontrolü sağladığını söyledi.

Trump ayrıca, hedef alınan geminin daha önce ABD Hazine Bakanlığı tarafından yaptırım listesine alındığını da iddia etti. Bu yaptırım gerekçesinin ise geminin geçmişte yasa dışı faaliyetlerle ilişkilendirilmiş olması olduğunu belirtti. Gemide taşınan yükün detaylı bir şekilde incelendiği de açıklamada yer aldı.

Hürmüz Boğazı ve Deniz Ablukası Gerilimi

Son gelişme, ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden Hürmüz Boğazı ve Körfez güvenliği geriliminin yeni bir aşamaya taşındığı yorumlarına neden oldu. Trump daha önce yaptığı açıklamalarda, Hürmüz Boğazı’nın ticari geçişlere açıldığını ancak İran’a yönelik deniz ablukasının sürdüğünü ifade etmişti.

Trump’ın açıklamasına göre, uluslararası ticaret gemilerine geçiş serbestisi tanınsa da İran’a yönelik yaptırımlar ve deniz ablukası, “süreç tamamen sonuçlanana kadar” devam edecek. Bu durum, bölgedeki askeri ve diplomatik tansiyonun yüksek seviyede kalmasına yol açıyor.

İran’ın Müzakere Kararı

Öte yandan İran tarafına ilişkin gelen haberlerde, Tahran yönetiminin ABD ile yürütülen diplomatik müzakerelerden çekildiği iddia edildi. Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılması planlanan görüşmelerin ikinci turuna İran heyetinin katılmadığı öne sürüldü.

İranlı yetkililerin bu kararı, ABD’nin “gerçekçi olmayan talepleri” ve bölgede devam eden deniz ablukası nedeniyle aldığı belirtiliyor. Tahran yönetiminin, mevcut şartlar değişmediği sürece yeni bir müzakere sürecine sıcak bakmadığı ifade ediliyor. Bu gelişme, iki ülke arasındaki diplomatik çözüm ihtimaline yönelik beklentileri zayıflatmış durumda.

Bölgesel Etkiler ve Artan Gerilim

ABD’nin İran’a yönelik deniz operasyonu iddiası ve Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri hareketlilik, küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip bölgede endişeleri artırıyor. Dünya petrol taşımacılığının önemli bir bölümünün geçtiği bu hat üzerindeki her gerilim, uluslararası piyasalarda da yakından takip ediliyor.

Uzmanlara göre, taraflar arasındaki bu tür açıklamalar ve karşılıklı hamleler, bölgede daha büyük bir çatışma riskini artırabilir. Özellikle deniz ticaret yollarının güvenliği ve yaptırım politikaları, ABD-İran ilişkilerinde temel kriz başlıkları olmaya devam ediyor.

Müzakerelerden sonuç çıkmadı

Gelişme, ABD ile İran arasında Pakistan’da gerçekleştirilen görüşmelerin ardından geldi. Uzun bir aradan sonra yeniden aynı masaya oturan taraflar, beklentilerin aksine herhangi bir uzlaşmaya varamadı. Görüşmelerin ardından yapılan açıklamalarda karşılıklı suçlamalar dikkat çekerken, diplomatik çözüm ihtimali zayıfladı.

Bu süreçte gözler, küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı’na çevrildi. Bölgedeki gelişmeler, uluslararası piyasalarda da yakından takip edilmeye başlandı.

Abluka kararının kapsamı açıklandı

CENTCOM tarafından yapılan açıklamada, deniz ablukasının kapsamı ve uygulanma şekli detaylı şekilde paylaşıldı. Buna göre, uygulama yalnızca belirli limanlarla sınırlı kalmayacak; İran’ın Umman Körfezi ve Basra Körfezi’ndeki tüm limanlarını ve kıyı bölgelerini kapsayacak.

Açıklamada dikkat çeken en önemli noktalardan biri ise, ablukanın tüm ülkelere ait gemiler için geçerli olacağı oldu. İran limanlarına giriş yapan ya da bu limanlardan ayrılan hiçbir gemi, bayrağına bakılmaksızın uygulamanın dışında tutulmayacak. Bu durum, uluslararası ticaret açısından ciddi sonuçlar doğurabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.

Hürmüz Boğazı için özel düzenleme

Bununla birlikte ABD tarafı, Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerle ilgili ayrı bir düzenleme yapılacağını duyurdu. Açıklamaya göre, İran dışındaki limanlara giden veya bu limanlardan dönen gemilerin boğazdan geçişine müdahale edilmeyecek.

Bu karar, küresel petrol ve doğalgaz sevkiyatının önemli bir bölümünün kesintiye uğramaması amacıyla alınmış bir önlem olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek tam bir kapanmanın dünya ekonomisi üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğine dikkat çekiyor.

Denizcilere kritik uyarı

CENTCOM açıklamasında, bölgede faaliyet gösteren ticari gemilere de önemli uyarılarda bulunuldu. Ablukanın yürürlüğe girmesinden önce gemilere resmi bilgilendirme yapılacağı belirtilirken, denizcilerin bölgedeki gelişmeleri yakından takip etmeleri istendi.

Ayrıca Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde faaliyet gösteren gemilerin, operasyon sırasında ABD deniz kuvvetleriyle iletişim halinde olmaları gerektiği vurgulandı. Bu kapsamda, uluslararası denizcilik iletişim kanallarından biri olan 16. kanal üzerinden temas kurulması tavsiye edildi.

Küresel etkiler bekleniyor

Alınan bu kararın sadece bölgesel değil, küresel etkiler doğurması bekleniyor. İran, enerji ihracatı açısından önemli bir aktör konumunda bulunurken, limanlara yönelik bu tür bir abluka petrol arzı ve fiyatları üzerinde doğrudan etkili olabilir.

Özellikle Basra Körfezi ve Umman Körfezi üzerinden gerçekleşen ticaretin sekteye uğraması, küresel tedarik zincirlerinde yeni dalgalanmalara yol açabilir. Bu durum, enerji piyasalarının yanı sıra lojistik ve deniz taşımacılığı sektörünü de yakından ilgilendiriyor.

Gerilim tırmanıyor

Uzmanlar, ABD’nin bu adımının İran ile yaşanan gerilimi daha da artırabileceğini belirtiyor. Diplomatik kanalların zayıfladığı bir dönemde gelen bu tür askeri ve ekonomik hamleler, bölgede yeni bir kriz ihtimalini gündeme taşıyor.

Öte yandan İran tarafından henüz bu karara yönelik resmi bir karşılık verilmiş değil. Ancak geçmişte benzer durumlarda sert açıklamalar yapan Tahran yönetiminin, bu gelişmeye nasıl yanıt vereceği merakla bekleniyor.

Toplantı sonrasında yapılan açıklamada, tarafların diplomatik çözüm arayışını sürdürdüğü ve müzakerelerde önemli ilerleme sağlandığı ifade edildi.

Dördüncü tur Viyana’da yapılacak

Ummanlı Bakan el-Busaidi, görüşmelerin yapıcı geçtiğini belirterek teknik düzeydeki temasların önümüzdeki hafta Viyana’da devam edeceğini açıkladı. Bu gelişme, iki ülke arasında uzun süredir devam eden gerilime rağmen diplomatik temasların sürdüğünü ortaya koydu.

Yetkililer, tarafların kendi başkentlerinde yapacağı değerlendirmelerin ardından yeni müzakere turunun başlayacağını belirtti.

Nükleer müzakereler saldırılar sonrası yeniden başladı

ABD ile İran arasındaki görüşmeler, İsrail ve ABD’nin Haziran 2025’te İran’a yönelik saldırılarının ardından kesintiye uğramıştı. Süreç, başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin diplomatik girişimleri ve Umman’ın arabuluculuğu sayesinde yeniden başlatıldı.

Taraflar ilk olarak 6 Şubat’ta Umman’da dolaylı görüşmeler gerçekleştirdi. Daha sonra müzakereler Cenevre’de devam etti ve üçüncü tur görüşmeler yaklaşık üç saat süren oturumlarla tamamlandı.

Tarafların temel talepleri farklılık gösteriyor

İran, nükleer programını uluslararası sınırlamalar çerçevesinde sürdürme karşılığında ekonomik yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor. Buna karşılık ABD, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen sonlandırmasını ve mevcut yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ülke dışına çıkarmasını istiyor.

Bu temel görüş ayrılıkları, müzakerelerin en kritik başlığını oluşturuyor.

ABD donanması bölgedeki varlığını artırdı

Diplomatik temaslar devam ederken, ABD Donanması bölgedeki askeri varlığını güçlendirdi. Açık kaynaklara göre ABD’nin, Akdeniz, Umman Denizi ve Basra Körfezi çevresinde toplam 23 savaş gemisi bulunuyor.

Bu konuşlandırma kapsamında uçak gemileri, muhripler, lojistik destek gemileri ve kıyı muharebe gemileri görev yapıyor. Bu askeri unsurlar, ABD’nin bölgedeki operasyonel kapasitesini ve caydırıcılığını artıran önemli unsurlar arasında yer alıyor.

Uzmanlar, artan askeri hareketlilik ile diplomatik görüşmelerin eş zamanlı yürütülmesinin, tarafların hem müzakere hem de caydırıcılık stratejisini birlikte sürdürdüğünü gösterdiğini değerlendiriyor.

Üst düzey Kongre liderlerine gizli bilgilendirme

ABD istihbaratının, ABD Kongresi içindeki en yetkili isimlerden oluşan ve kamuoyunda “Gang of Eight” olarak bilinen gruba özel bilgilendirme yaptığı bildirildi. Söz konusu grubun, ülkenin en hassas askeri ve istihbarat operasyonları öncesinde bilgilendirildiği biliniyor.

Uzmanlara göre bu tür brifingler genellikle:

• Büyük askeri operasyonlar öncesinde
• Ulusal güvenliği tehdit eden acil durumlarda
• Olası savaş veya misilleme senaryolarında  gerçekleştiriliyor.

İran ile gerilim yeniden tırmanıyor

Son gelişmeler, ABD ile İran arasında yeni bir askeri gerilim ihtimalini gündeme getirdi. ABD’li yetkililerden gelen açıklamalar, istihbaratın ciddi bir tehdit algıladığını veya olası bir operasyon planının değerlendirildiğini gösteriyor.

Demokrat bir senatörün yaptığı “Durum çok ciddi” değerlendirmesi, Washington’daki güvenlik çevrelerinde olağanüstü bir gelişmenin yaşanabileceği yönünde yorumlandı.

Saldırı ihtimali tartışılıyor

Askeri ve istihbarat uzmanları, CIA’nin Kongre liderlerini bu seviyede bilgilendirmesinin genellikle kritik operasyon süreçlerinde gerçekleştiğine dikkat çekiyor. Bu durum:

• Olası bir ABD askeri operasyonunun planlandığı,
• İran’dan gelebilecek bir saldırı tehdidinin değerlendirildiği,
• veya bölgede büyük bir askeri krizin eşiğine gelindiği şeklinde yorumlanıyor.

Resmi açıklama bekleniyor

ABD yönetimi tarafından henüz İran’a yönelik kesin bir askeri operasyon kararı açıkça doğrulanmadı. Ancak istihbarat brifingleri ve siyasi açıklamalar, Washington’un gelişmeleri en üst düzeyde takip ettiğini ortaya koyuyor.

Uzmanlar, bu tür gelişmelerin bazen caydırıcılık amacı taşıdığını, bazen ise gerçek bir askeri operasyonun habercisi olabildiğini belirtiyor. Gözler şimdi ABD yönetiminden ve bölgeden gelecek resmi açıklamalara çevrilmiş durumda.